Ανάμεσα στις πολλές τραγικές σελίδες της ιστορίας της Κάτω Παναγιάς κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ξεχωρίζει η θυσία των νεαρών προσκόπων του χωριού, οι οποίοι βρέθηκαν ανάμεσα στα θύματα των διωγμών και των σφαγών του 1922.

Ο προσκοπισμός είχε γνωρίσει ιδιαίτερη ανάπτυξη στη Μικρά Ασία κατά τα χρόνια 1919-1922. Οι νέοι πρόσκοποι συμμετείχαν ενεργά στη ζωή των ελληνικών κοινοτήτων, προσφέροντας υπηρεσίες ως αγγελιοφόροι, βοηθοί σε φιλανθρωπικές δράσεις και υποστηρικτές της τοπικής κοινωνίας. Η δράση τους αυτή τους κατέστησε στόχο των τουρκικών αρχών και των ατάκτων σωμάτων κατά την περίοδο της Καταστροφής.

Στην Κάτω Παναγιά, τις μέρες της  καταστροφής, οι τουρκικές αρχές είχαν ήδη συλλάβει τους κληρικούς, τους δασκάλους, τους προκρίτους και τους προσκόπους του χωριού. Πολλοί από αυτούς κρατήθηκαν στο κάστρο του Τσεσμέ, όπου υπέστησαν βασανιστήρια μαζί με άλλους επιφανείς κατοίκους της κοινότητας.

Ανάμεσα στους νεαρούς προσκόπους που μαρτύρησαν ήταν ο 14χρονος Κώστας Θεοφανίδης, γιος του δασκάλου Ιωάννη Θεοφανίδη, καθώς και οι συμμαθητές του Κυριάκος Μίχαλος, Αθανάσιος Καμπάνης και Δημήτριος Οικονομίδης και μοιράστηκαν τη μοίρα εκατοντάδων συγχωριανών μας.

Η Κάτω Παναγιά πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος τον Αύγουστο του 1922. Περίπου 800 κάτοικοι του χωριού σφαγιάστηκαν ή πέθαναν στα μπουντρούμια και στα τάγματα αιχμαλώτων. Πολλοί ακόμη οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι στα βάθη της Ανατολής, ενώ μόνο λίγοι κατάφεραν τελικά να επιστρέψουν και να φτάσουν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα.

Η μνήμη των προσκόπων της Κάτω Παναγιάς αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας του χωριού. Μαζί με τους δασκάλους, τους κληρικούς και τους υπόλοιπους μάρτυρες της κοινότητας, συμβολίζουν τη δύναμη μιας γενιάς που βρέθηκε αντιμέτωπη με τον ξεριζωμό, αλλά άφησε πίσω της μια παρακαταθήκη θάρρους, πίστης και αγάπης για την πατρίδα.

ΔΠ